"Aktywny Rodzic", czyli "babciowe". Kto może dostać 1500 zł na dziecko?

Rząd Donalda Tuska przygotował nową ustawę dotyczącą sposobów wsparcia rodziców w wychowywaniu dzieci. Wprowadzone nowym projektem ustawy zmiany dotyczą m.in. dofinansowania opieki nad dziećmi do lat 3, które uczęszczają do żłobka, klubu dziecięcego lub pozostającego pod opieką członka rodziny. Zapisy ustawy „Aktywny rodzic" (babciowe) wejdą w życie 1 października 2024 r. i zastąpią przepisy o Rodzinnym Kapitale Opiekuńczym z 2017 r. oraz ustawę o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 z 2011 r. Sprawdź, kto i na jakich zasadach może dostać 1500 złotych świadczenia tzw. "babciowego".

Program "Aktywny rodzic" - nowe świadczenie 1500 zł miesięcznie dla rodziców dzieci w wieku 1-3 lata

9 kwietnia rząd przyjął projekt ustawy, która trafiła pod obrady parlamentu. Na początku czerwca br. Prezydent RP podpisał ustawę z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic", którą przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Świadczenia będzie przyznawał i wypłacał ZUS. Co ciekawe wnioski o przyznanie środków z tego programu będzie można składać dopiero od 1 października br., czyli z dniem wejścia ustawy w życie.

Nowe przepisy zastąpią dotychczasowe świadczenia przewidziane w ustawach o rodzinnym kapitale opiekuńczym (z 17 listopada 2021 r.) oraz o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (z 4 lutego 2011 r.) i spowodują wprowadzenie trzech świadczeń wspierających rodziców:

• świadczeniem „aktywni rodzice w pracy",
• świadczeniem „aktywnie w żłobku",
• świadczeniem „aktywnie w domu".

Nie wszystkie jednak uprawniają do pobierania wsparcia, które wyniesie 1500 zł miesięcznie.

Aktywni rodzice w pracy

Pierwsze z nich - „aktywni rodzice w pracy" będzie przysługiwało:

• matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na ich utrzymaniu, albo
• faktycznemu opiekunowi dziecka, albo
• osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej lub osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Aby je uzyskać należy spełnić określone warunki, w szczególności:

• dziecko, na które ma być przyznane świadczenie, nie może być objęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna,
• osoby uprawnione muszą wykazać swoją aktywność zawodową,
• osoby uprawnione z tytułu aktywności zawodowej muszą podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (ustawa przewiduje pewne wyjątki od tej zasady).

Jedynym praktycznie warunkiem, stawianym rodzicom, jest powrót lub podjęcie nowej pracy po zakończeniu rocznego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, w związku z czym przysługuje ono od 12 miesiąca życia dziecka.

Wsparcie z programu Aktywny Rodzic przysługiwać będą bez względu na dochód rodziny i nie będą podlegać egzekucji administracyjnej ani komorniczej. Jednak w przypadku „aktywni rodzice w pracy" będzie sprawdzana faktyczna aktywność zawodowa rodzica i jej wymiar.

Ustawa zakłada, że przerwa w wykonywaniu pracy przez rodzica w związku z chorobą (zwolnienie lekarskie) nie będzie miała wpływu na pobieranie świadczenia.

Jakie warunki „babciowego" - 1500 zł na dziecko?

W ustawie chodzi o wsparcie pracujących rodziców w opiece nad dzieckiem, by łatwiej mogli pogodzić obowiązki zawodowe z wychowaniem potomstwa. Popularnie pomysł ten nazwano „babciowym", choć nazwa ta obejmuje obecnie wszystkie trzy rodzaje wsparcia rodziców zapisane w ustawie „Aktywny rodzic".

Nowe świadczenie rodzice będą mogli otrzymać w kwocie 1500 zł na dziecko, od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło pierwszy rok życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego ten, w którym ukończy 3 lata.

Jako że w myśl zapisów ustawy kwota 1500 zł przysługuje „na rzecz organizacji opieki nad maluchem w wieku 12-35 miesięcy w domu", czyli przez 24 miesiące, można taką opiekę zlecić członkowi rodziny (np. babci), albo osobie obcej (np. opiekunce).

Co istotne, poza spełnieniem warunku aktywności zawodowej w przypadku tego świadczenia („aktywni rodzice w pracy"), nie przewidziano obowiązku udowadniania rozliczenia środków lub składania umowy zawieranej z członkiem rodziny (np. babcia), nianią lub innym opiekunem dziecka. Jednak zawarcie takiej umowy i zgłoszenie jej do ZUS powoduje, że budżet państwa pokrywać będzie również koszty składek od tej umowy.

Jeśli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (konieczność codziennego udziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, czyli potrzebującej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) przysługiwać będzie świadczenie powiększone o 400 zł – czyli w kwocie 1900 zł miesięcznie na dziecko.

Wyłączeni z praw do świadczenia „aktywni rodzice w pracy" będą osoby, które:

• zostały pozbawione władzy rodzicielskiej;
• mają przyznane świadczenie „aktywnie w żłobku",
• mają przyznane świadczenie „aktywnie w domu";
• posiadają za granicą osobiście, lub na członka rodziny, świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia „aktywni rodzice w pracy" na dziecko, chyba że przepisy stanowią inaczej.

Nie będą mogły uzyskać prawa do świadczenia osoby, które pobierają już świadczenie wspierające lub pielęgnacyjne na dawnych zasadach. Problematyczna jest w tym przypadku definicja aktywności zawodowej w świadczeniu "aktywni rodzice w pracy".

Aktywnie w żłobku

Ten rodzaj wsparcia będzie przysługiwał rodzicom (opiekunom prawnym lub innym osobom, którym sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem) na dziecko, które korzysta ze żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, nie dłużej jednak niż do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3 lata, lub - w przypadku, gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – 4 lat.

W ramach tego programu wsparcie wyniesie do 1500 zł miesięcznie na dziecko, a przeznaczona zostanie na dofinansowanie kosztów objęcia dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym albo przez opiekuna dziennego. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością - będzie to kwota do 1900 zł miesięcznie.

Kwota „aktywnie w żłobku" będzie limitowana wysokością opłaty rodzica za pobyt dziecka w placówce opieki. Będzie ono wypłacane rodzicom na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek, klub dziecięcy, zatrudniającego opiekuna dziennego lub na rachunek bankowy opiekuna dziennego prowadzącego działalność na własny rachunek do 20. dnia każdego miesiąca, za miesiąc poprzedni.

Świadczenie nie będzie przysługiwało, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc zostanie przyznane świadczenie „aktywni rodzice w pracy" albo świadczenie „aktywnie w domu".

Podmioty prowadzące żłobki przy naliczaniu opłat do ustalenia wysokości świadczenia „aktywnie w żłobku" będą musiały uwzględnić środki finansowe pozyskane m.in. w programie „Maluch Plus".

Opieka żłobkowa dzieciom nie służy

W opinii niektórych ekspertów i wyników badań naukowych pozostawianie małych dzieci w żłobkach wpływa niekorzystnie na ich rozwój. Jak pisze Elżbieta Lachman, redaktor naczelna Polskiego Forum Rodziców i ekspertka polityki rodzinnej w tekście „Dlaczego żłobki szkodzą dzieciom", „…Wiele badań naukowych i dane statystyczne potwierdzają tezę, że zostawianie dziecka w żłobku do trzeciego roku życia jest dla niego szkodliwe. Dziecko do 36. miesiąca życia powinno przebywać z matką."

Autorka podkreśla, że stres wywołany w żłobku hamuje rozwój inteligencji, a pobyt małego dziecka w żłobku powoduje zrywanie relacji z rodzicem. Poza tym skutkiem tworzenia dość licznych grup żłobkowych jest wysoki poziom agresji. Rodzicom, głównie matkom, doradza się raczej zrobienie sobie przerwy w karierze zawodowej i poświęcenie czasu na opiekę nad dzieckiem w pierwszych co najmniej 36 miesiącach jego życia. „…Gdyby dobrze wykształcone matki spędzały więcej czasu ze swoimi pociechami spowodowałoby to by wyrównanie szans rozwojowych dzieci…" – konkluduje jeden z cytowanych przez autorkę naukowców.

Pełen tekst dostępny TUTAJ [KLIKNIJ, ABY PRZECZYTAĆ]

Świadczenie aktywnie w domu - 500 zł miesięcznie przez 24 miesiące

Ostatnie ze zmodyfikowanych świadczeń jest nazwane „aktywnie w domu". W myśl ustawy przysługuje ono matce albo ojcu dziecka, jeżeli zamieszkuje ono wspólnie i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, albo faktycznemu opiekunowi dziecka.

Będzie to 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia.

Nie będzie przysługiwało, jeżeli:

• dziecko zostanie umieszczone w pieczy zastępczej;
• rodzic dziecka zostanie pozbawiony władzy rodzicielskiej;
• na to samo dziecko, za dany miesiąc zostanie przyznane świadczenie „aktywni rodzice w pracy",
• zostanie przyznane świadczenie „aktywnie w żłobku";
• rodzice posiadają za granicą osobiście, lub na członka rodziny, świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia „aktywnie w domu" na dziecko, chyba że przepisy stanowią inaczej.

Czy ta zmiana się rodzicom opłaca?

Z dniem wejścia w życie ustawy dotyczącej świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej – „Aktywny rodzic" straci moc ustawa z 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (RKO), które wynosiło 1000 zł przez 12 miesięcy lub po 500 zł przez 24 miesiące.

Wcześniej z tytułu RKO można było otrzymać 12 tys. zł od drugiego dziecka, natomiast „Aktywny rodzic" jest świadczeniem, które można dostać na każde dziecko.

Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia, że rodzice skorzystają na nowej propozycji, choć de facto kwoty łączne pozostaną bez zmian, pomimo wzrostu kosztów życia, ostatnio poprzez podwyżki cen prądu i gazu. Rodzic, który zechce zostać w domu i opiekować się dzieckiem w wieku od 12. do 35. miesiąca życia, będzie otrzymywać miesięcznie 500 zł. Ten rodzaj wsparcia pod nazwą „Aktywnie w domu" jest tak zapisany w ustawie, że w sumie przez dwa lata będzie można dostać 12 tys. zł na dziecko, czyli tyle samo, co w przypadku RKO. Jednak nie będzie już można, po okresie przejściowym, pobierać kwoty 1000 zł przez 12 miesięcy, co gwarantowała ustawa o KPO.

RKO i „Aktywnego rodzica" nie będzie można łączyć. Rodzic może wybrać, czy chce pobierać pierwotne świadczenie wprowadzone przez poprzednie władze, czy też nowe zaoferowane przez obecnie rządzących.

W przypadku gdy matka albo ojciec dziecka marnotrawi wypłacane im świadczenie albo wydaje je niezgodnie z celem, ustawa umożliwia przekazywanie należnego świadczenia w całości lub w części w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług.

Na to samo dziecko przysługuje tylko jedno świadczenie

Przepisy ustalają, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, przysługuje tylko jedno ze świadczeń „aktywny rodzic". Niemniej jednak osoba uprawniona będzie miała możliwość, w miarę potrzeb i indywidualnej sytuacji, zmiany, nawet wielokrotnej, jednego świadczenia na inne.

Ustalenie prawa do pobierania pieniędzy w ramach programu „aktywny rodzic" oraz ich wypłata będzie następowała na wniosek składany do ZUS.

Informację o przyznaniu środków, ZUS będzie udostępniał osobie na jej profilu informacyjnym w systemie teleinformatyczny. Jedynie w sprawach odmowy przyznania świadczenia „aktywny rodzic", uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia „aktywny rodzic" oraz nienależnie pobranego świadczenia „aktywny rodzic", ZUS będzie wydawał decyzję.

Finansowanie programów wynikających z ustawy będzie zapewnione z budżetu państwa lub ze środków Funduszu Pracy.

Pieniądze wypłacane w ramach „Aktywnego rodzica" będą zwolnione od egzekucji oraz od podatku dochodowego od osób fizycznych. ZUS będzie zobowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji danych niezbędnych do ustalenia prawa do pobierania wsparcia.

Najważniejsze zmiany w ustawie o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Spośród zmienianych ustaw, najszersze zostały wprowadzone do ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Nowe przepisy zakładają uchylenie przepisów dotyczących dofinansowania opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.

Ponadto w ustawie wprowadzone zostały zmiany m.in.:

• dotyczące obowiązujących standardów (od 1 stycznia 2026 roku wprowadzono w miejsce dotychczasowej fakultatywności stosowania standardów - obowiązek ich stosowania),
• rozszerzające zakres danych gromadzonych w „Rejestrze żłobków i klubów dziecięcych",
• wprowadzające górną granicę wysokości opłaty żłobkowej, której przekroczenie wykluczy daną instytucję opieki lub dziennego opiekuna z możliwości korzystania z dopłaty przyznawanej w ramach świadczenia „aktywnie w żłobku".

Do ustawy wprowadzono również zmiany, które nakazują podmiotowi prowadzącemu żłobek, klub dziecięcy lub zatrudniającemu dziennego opiekuna, obniżenie opłaty rodzica za pobyt dziecka w instytucji opieki o kwotę otrzymanego świadczenia „aktywnie w żłobku". Jeśli tego nie uczyni będzie zobowiązany do zwrotu wypłaconego mu świadczenia.

W ustawie wprowadzone zostały ponadto przepisy rozszerzające uprawnienia nadzorcze gmin nad żłobkami, klubami dziecięcymi oraz dziennymi opiekunami, pozwalające na kontrolę realizacji świadczenia „aktywnie w żłobku" zgodnie z przepisami ustawy.

Dodano również przepis, na podstawie którego minister właściwy do spraw rodziny będzie mógł opracowywać resortowe oraz rządowe programy dofinansowania zadań z zakresu organizacji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3.

Ustawa zawiera też przepisy przejściowe, które mają na celu zapewnienie ochrony praw nabytych osobom, które nabyły bądź nabędą prawo do likwidowanych ustawą świadczeń tj. rodzinnego kapitału opiekuńczego, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, na podstawie przepisów dotychczasowych.

Oprac.: wit

Źródło: samorzad.pap.pl, infor.pl, pit.pl

Zdjęcia: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.