Brak obowiązkowych zadań domowych w szkołach to tylko początek rewolucji uderzjącej w nauczycieli, dzieci i rodziców

Szkoła bez obowiązkowych prac domowych? Taki kierunek wyznaczyła szefowa MEN, Barbara Nowacka, podpisując rozporządzenie zmieniające zasady zadawania i oceniania prac domowych. Od kwietnia 2024 nauczyciel w klasach I-III nie może zadawać obowiązkowych zadań, a w klasach IV-VIII uczniom można zadać pracę, ale nie można wystawić oceny. Minister tłumaczy zmiany dobrem uczniów, jednak wielu ekspertów, jak Bartosz Kopczyński, przestrzega: pozornie łagodniejsze wymagania mogą na trwałe obniżyć poziom nauczania i zaburzyć proces wychowawczy. Co naprawdę oznaczają nowe przepisy dotyczące prac domowych dla ucznia, nauczyciela i polskiej edukacji?

Czy szkoła ma jeszcze uczyć odpowiedzialności i pracy, czy raczej zapewniać uczniom nieustanny komfort? To pytanie powraca ze zdwojoną siłą po wprowadzeniu przez Ministerstwo Edukacji Narodowej nowych przepisów dotyczących prac domowych. W rozmowie z Elżbietą Lachman z Polskiego Forum Rodziców Bartosz Kopczyński, prawnik i prezes Towarzystwa Wiedzy Społecznej, nie kryje swoich obaw, że działania ministerstwa zmierzają do demontażu edukacji.

Rewolucja pod przykrywką dobrostanu - nie zadawać prac domowych

Zgodnie z podpisanym przez minister edukacji Barbarę Nowacką rozporządzeniem, nauczyciel w klasach I–III szkoły podstawowej nie może już zadawać obowiązkowych prac domowych. W klasach IV–VIII zadania mogą być zadawane, ale bez obowiązku ich oceniania. Zmiany, jak tłumaczy resort, mają poprawić "dobrostan" uczniów, ograniczyć stres i dać więcej czasu na rozwój zainteresowań.

Piękne hasła? Zdaniem Kopczyńskiego – owszem. Ale pod pozorami troski o uczniów kryje się zupełnie inny cel: osłabienie systemu edukacji, rozmycie pojęcia odpowiedzialności i przygotowanie nowego pokolenia do biernego wykonywania rozkazów, a nie życia w wolności.

Szkoła przestaje być miejscem, gdzie wypracowuje się charakter i wiedzę. Staje się przestrzenią chwilowego komfortu.

Zadania domowe w szkołach podstawowych – więcej niż tylko ćwiczenia

Prace domowe w podstawówkach od zawsze pełniły rolę nie tylko edukacyjną, ale i wychowawczą. Uczyły systematyczności, odpowiedzialności, rozwijały motorykę małą, wzmacniały relację między rodzicem a dzieckiem, którzy wspólnie pracowali nad zadaniami wykonywanymi w domu.

Dziś – wskazuje Kopczyński – polityka resortu zmierza do zlikwidowania tego ważnego narzędzia. Przepisy ograniczające zadawanie prac domowych mają zmienić szkołę w miejsce, gdzie uczeń niczego nie musi – a nauczyciel traci autonomię w kształtowaniu procesu nauczania.

Nowe rozporządzenie to w istocie zamach na autonomię nauczyciela i sensowną edukację.

Brak zadań domowych to więcej wiedzy?

Resort edukacji przekonuje, że mniej obowiązkowych prac to więcej czasu na pasje i rozwój kreatywności. Teza ta nie wytrzymuje zderzenia z rzeczywistością. Bez codziennej pracy własnej uczeń nie utrwali wiedzy zdobytej na lekcji. Pisaliśmy o tym więcej TUTAJ [kliknij, aby przeczytać].

Szczególnie w klasach IV–VIII, gdzie materiał jest już obszerny, prace domowe stanowią kluczowy element procesu uczenia się. Tymczasem według nowych przepisów prace domowe mają być zadawane fakultatywnie i bez oceniania, co – zdaniem Kopczyńskiego – podważa sens jakiegokolwiek wysiłku ucznia.

Edukacja w stronę przeciętności?

Nowe rozporządzenie dotyczące prac domowych wpisuje się, według rozmówców, w szerszy trend obecny dziś w wielu krajach: odejścia od edukacji wymagającej i stawiającej cele, w stronę edukacji "dla komfortu".

Dobrostan to słowo, które jest odmieniane przez wszystkie przypadki, gdy piewcy rewolucji w szkole opowiadają o tym, czego chcą dla naszych dzieci. Bartosz Kopczyński podkreśla, że dobrostan zapewnia się zwierzętom.

Dobrostan to jest stan psychofizycznego zadowolenia w danym momencie bez refleksji skąd ten dobrostan się bierze i co będzie jutro

- mówi prezes TWS.

Dobrostan jest często mylony z dobrobytem, który zakłada aktywne działanie w celu jego osiągnięcia.

To jest coś, co trzeba zrobić. Na co trzeba zapracować. Swoją pracą, swoim wysiłkiem, w sposób świadomy. To jest coś, o co się trzeba starać i czasami trzeba walczyć o to.

- zaznacza.

Podkreśla, że dobrobyt zakłada współpracę w rodzinie, pracy, czy w narodzie, a dobrostan jest dany. Kopczyński uważa, że gdy mówimy o "dobrostanie" uczniów, czy w ogóle ludzi, to zakłada się, że odbiorcy tego "dobrostanu" nic nie muszą robić, co powoduje, że stają się uzależnieni od jego dostawcy.

Jeśli w szkole zrezygnujemy z wymagań, to w dorosłym życiu młodzi ludzie zapłacą za to wysoką cenę: brakiem umiejętności, niezaradnością, podatnością na manipulacje.

Szkoła powinna uczyć życia, nie tylko komfortu

W rozmowie nie zabrakło refleksji o głębszym sensie szkoły. Edukacja – jak przypomniał gość Polskiego Forum Rodziców – to nie jest tylko przekazywanie wiedzy. To kształtowanie charakteru, umiejętności pracy nad sobą, odpowiedzialności za swoje decyzje.

Tego nie da się osiągnąć bez stawiania wymagań. Prace domowe – nawet jeśli czasem męczące – są nieodłącznym elementem tej drogi.

Przypominamy, że prace domowe w szkołach są zadawane w konkretnym celu. Nie po to, żeby dręczyć dzieci, ale żeby pomóc im wejść w dorosłość przygotowanym. Bez obowiązków nie ma dojrzałości.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.