Niepokój bez smartfona – naukowcy zbadali zachowania nastolatków

Polski naukowiec z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie zbadał zachowania nastolatków z Bośni i Hercegowiny pod kątem skutków towarzyszących korzystaniu ze smartfonów, mediów społecznościowych i Internetu. Wyniki tego badania korespondują z wnioskami naukowców przedstawionymi na niedawnej Międzynarodowej Konferencji „UWAGA! Smartfon".

Dr Łukasz Tomczyk z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego i profesor Elma Selmanagic Lizde z uniwersytetu w Sarajewie sprawdzili, w jakim stopniu używanie przez młodych ludzi smartfonów wpływa negatywnie na ich codzienność.

Nerwowość, separacja, uzależnienie

Okazało się, że co trzeci młody człowiek odczuwa niepokój, gdy w pobliżu nie ma smartfona, a jedna czwarta słyszy od bliskich, że zbyt często zerka na ekran komórki. Według badaczy wielu starszym osobom może się wydawać, że niemal wszyscy młodzi nie robią nic innego tylko „siedzą" w telefonach.

Polski naukowiec tłumaczy, że to, co dawniej nazywano potocznie uzależnieniem od Internetu, to już określenie nieadekwatne. Poprawnie powinno się mówić: problematyczne używanie Internetu.

Nomofobia, FOMO i phubbing

W obrębie zjawiska, jaki jest problematyczne używanie Internetu wyróżniono kilka bardziej szczegółowych zachowań. Wśród nich są m.in. nomofobia i phubbing.

Część ankietowanych nastolatków przyznała, że wykazują między innymi symptomy nomofobii, phubbingu (połączenie angielskich słów "phone" oraz "snubbing", czyli lekceważenie drugiej osoby przez używanie w jej obecności smartfona), FOMO (z angielskiego "fear of missing out", co oznacza lęk przed pominięciem czegoś istotnego) i uzależnienia od gier oraz hazardu.

Wśród tych przypadłości najczęstsza jest nomofobia (określenie wzięte z połączenia angielskich słów "mobile", "phone" i "phobia"), czyli stan niepokoju w sytuacjach, w których nie można skorzystać ze smartfona, albo nawet wtedy, gdy brakuje zasięgu sieci.

O tego typu lękach naukowców poinformował aż co trzeci badany. Natomiast jedna czwarta otrzymuje komentarze ze strony bliskich, że zbyt często korzysta ze smartfonu.

Nieco mniej problematyczny, jeśli chodzi o skalę zjawiska, okazał się phubbing. Choć takie zachowanie może przydarzyć się w określonych sytuacjach każdemu, dla niektórych bywa to poważny problem w codziennym życiu towarzyskim.

Jak podkreśla dr Ł. Tomczyk, liczba przypadków nagminnego phubbingu nie przekroczyła w badaniu 10 proc.

Także rodzice powinni zastanowić się nad swoimi sposobami korzystania z mediów elektronicznych

Badacze zwracają uwagę również na zauważalny wśród młodych ludzi symptom FOMO, czyli lęku, że bez kontaktu z siecią pominiemy ważne zdarzenia, a także na przypadki uzależnienia od gier i hazardu. Starszym może się wydawać, że niemal wszystkie młode osoby tylko „siedzą" w telefonach. Według naukowca, jak na tak wielką ilość młodych użytkowników urządzeń elektronicznych prawdziwe problemy dotyczą nie taki dużego odsetka nastolatków.

- Ponieważ dzieci powielają zachowania dorosłych, warto, żeby i rodzice podjęli refleksję nad swoimi sposobami korzystania z mediów elektronicznych – mówi dr Ł. Tomczyk.

Podkreśla, że u starszych nastolatków pomocne mogą być treningi samokontroli i samodzielnego wyznaczania granic. - Jeśli dziecko ma hobby, poznaje świat i doświadcza rzeczy, które rozwijają, ma większe szanse, aby uniknąć problematycznego używania Internetu – wyjaśnia.

Badacz zaznacza, że u aż 60 proc. badanych rodzice nie stosowali działań mających na celu ograniczenie korzystania przez dzieci z Internetu.

- Można się spodziewać, że skala tych zjawisk w Polsce czy innych krajach europejskich będzie podobna do tej występujące w Bośni i Hercegowinie - komentuje dr Ł. Tomczyk.

Ankietę przeprowadzono w 2021 roku wśród tysiąca osób w wieku od 12 do 18 lat. Wyniki zostały przedstawione w „Children and Youth Services Review".

Temat uzależnień cyfrowych dzieci i młodzieży coraz powszechniejszy w świadomości społecznej

Tematom uzależnień i negatywnych skutków nadmiernego korzystania ze smartfonów przez dzieci i młodzież poświęcona była niedawna Międzynarodowa Konferencja „UWAGA! Smartfon" zorganizowana przez Fundację Projekt PL z udziałem znanych specjalistów światowych prof. Jean M. Twenge i prof. dr Manfreda Spitzera oraz ekspertów krajowych, m.in. dr hab. prof. UAM Michała M. Michalskiego, prezesa Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie oraz Bogny Białeckiej, prezes Fundacji Edukacji Zdrowotnej i Psychoterapii.

Takie wydarzenia mają zwrócić uwagę opinii publicznej, zwłaszcza rodziców, ale i decydentów, na poważne problemy i negatywne zjawiska związane z nadmiernym i niekontrolowanym korzystaniem z nowych technologii przez młode pokolenie.

Wystąpienia naukowców przedstawialiśmy w kilku tekstach:

CZYTAJ TAKŻE:

Dzieci i młodzież w wirtualnej sieci. Poradnik dla rodziców 2022

Oprac.: wit
Źródło: PAP - Nauka w Polsce
Zdjęcia: Elżbieta Lachman, Pixabay.com. Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.