Polskie społeczeństwo się starzeje – wstępne wyniki Spisu Ludności

Podczas wczorajszej konferencji inaugurującej III Kongres Demograficzny Prezes Głównego Urzędu Statystycznego przedstawił wstępne wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań, przeprowadzonego w 2021 roku. Według stanu na 31 marca 2021 w Polsce zamieszkiwało 38179,8 tys. osób, co oznacza spadek o 332 tys. (0,9 proc.) w porównaniu z poprzednim spisem, przeprowadzonym w 2011 roku (wówczas odnotowano 38511,8 tys. mieszkańców).

Większość społeczeństwa stanowiły kobiety (19680,2 tys. – 51,5 proc.), było ich o 1180,7 tys. więcej niż mężczyzn (18499,5 – 48,5 proc.). Struktura ta uległa nieznacznej zmianie w porównaniu z rokiem 2011, wówczas odnotowano 51,6 proc. kobiet i 48,4 proc. mężczyzn.

Znaczące zmiany w porównaniu z poprzednim spisem zaobserwowano w obszarze struktury społeczeństwa według wieku. Aż o 28 proc. wzrosła liczba osób w wieku poprodukcyjnym (kobiety: 60 lat i więcej, mężczyźni: 65 lat i więcej), zmalała liczba osób w wieku przedprodukcyjnym (0-17 lat) o 3,4 proc. i w wieku produkcyjnym (kobiety 18-59 lat, mężczyźni 18-64 lata) o 7,7 proc. Osoby w wieku poprodukcyjnym stanowią obecnie 21,8 proc. społeczeństwa (8337 tys., w 2011 roku było to 16,9 proc.), produkcyjnym 60 proc. (22886,4 tys., w 2011: 64,4 proc.), a przedprodukcyjnym 18,2 proc. (6956,4 tys., w 2011: 18,7 proc.).

Komentarz:

Zaprezentowane dane nie odbiegają znacząco od podawanych co miesiąc informacji o stanie ludności Polski. Według comiesięcznego Biuletynu Statystycznego na koniec marca liczba mieszkańców kraju wynosiła 38209 tys., a więc o około 30 tys. więcej niż wynika to ze Spisu. Oznacza to przeszacowanie na poziomie 0,08 proc., co można uznać za wynik bliski ideału.

Warto dodać, że w okresach między spisowych stan ludności ustalany jest na podstawie szacunków obejmujących dane z poprzedniego spisu, korygowane o liczby urodzeń, zgonów, a także o saldo migracji zewnętrznych.

Podane przez Prezesa GUS informacje potwierdzają obserwowane od wielu lat zjawisko starzenia się polskiego społeczeństwa, co w przyszłości będzie skutkowało zmniejszaniem się populacji kraju. Na podstawie spisu z 2021 roku wynika, że liczba ludności Polski zmniejszyła się o niespełna 1 proc. w porównaniu z poprzednim spisem, zrealizowanym dekadę temu. To niewiele, ale tylko pozornie. W liczbach bezwzględnych oznacza to ubytek o ponad 330 tys. osób, a prawie tyle mieszkańców liczy Lublin, niewiele więcej ma Bydgoszcz. To tak, jakby na przestrzeni tych 10 lat zniknęło jedno z większych miast Polski. Podobna skala ubytku miała miejsce w porównaniu wyników Spisów z lat 2011 i 2002, a więc na przestrzeni prawie 20 lat straciliśmy już dwa duże miasta.

Prawdopodobnie za kolejne 10 lat ubytek będzie jeszcze większy, o czym świadczą dane dotyczące struktury społeczeństwa według wieku, które to są najwyraźniejszym obrazem ukazującym wspomniany już proces starzenia się społeczeństwa.

Dość wyraźny wzrost odsetka osób w wieku poprodukcyjnym jest skutkiem wielu procesów, z których najważniejszymi są malejąca współcześnie liczba urodzeń oraz wyż demograficzny w okresie powojennym. Osoby, będące w momencie spisu w wieku poprodukcyjnym rodziły się przed rokiem 1956 (mężczyźni) i przed rokiem 1961 (kobiety), a w tamtym okresie notowano nawet niemal 800 tys. urodzeń rocznie. Zatem odsetek osób starszych będzie systematycznie się zwiększał, a im mniej urodzi się dzieci tym ten wzrost zostanie spotęgowany. Zjawisko to będzie wyjątkowo niekorzystne nie tylko dla kraju, ale także dla społeczeństwa. Oznacza bowiem systematyczny wzrost liczby osób uprawnionych do świadczeń emerytalnych, co mocno obciąży obsługujący je system.

Zmniejszający się odsetek osób w wieku produkcyjnym na pewno nie będzie pomocny w utrzymaniu odpowiedniej jakości życia, szczególnie osób starszych. Ucierpi na tym rynek pracy, w którym będą obserwowane deficyty siły roboczej na niektórych stanowiskach (zresztą ten proces już ma miejsce). Problem ten może zostać rozwiązany np. poprzez imigracje czy też rozwój sztucznej inteligencji. Ale pozostanie kwestia malejącej liczby urodzeń, a co za tym idzie obniżającego się udziału osób w wieku przedprodukcyjnym, czego efektem może być likwidowanie instytucji oświatowych.

Sytuacja demograficzna kraju jest bardzo trudna, co potwierdziły wyniki spisu. Liczba ludności kraju jest bardzo ważna, ale ważniejsza jest struktura społeczeństwa według wieku, a ta jest już bardzo niekorzystna.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.